H. Joannes de Doper

Over de parochiekerk

De Johannes de Doperkerk is de,  beeldbepalende, Rooms-Katholieke kerk in Katwijk aan den Rijn.
De uit 1911 stammende kerk met toren is gebouwd in een vrij sobere neogotische stijl en werd ontworpen door Jean van Groenendael.
De kerk is gewijd aan Johannes de Doper en staat aan de Kerkstraat.
Het orgel is gebouwd door firma B. Pels in 1923.
Naast de kerk ligt een begraafplaats.

Enige historie

Tot 1388 viel heel Katwijk onder de parochie van Valkenburg, die voor het eerst in de 9e eeuw werd genoemd. Het patronaatsrecht van deze kerk (recht op de opbrengsten en het recht de pastoor te benoemen) lag in de 12e eeuw bij de Graaf van Holland.

In 1241 schonk graaf Willem II dit recht aan de Duitse Orde van (Utrecht) (een ridderorde).
In 1295 was in Katwijk aan den Rijn een kapel van het Leprozenhuis te Leiden gevestigd.
In 1388 werd Katwijk een zelfstandige parochie, waar Valkenburg nu als kapel onder viel. In 1461 werd Katwijk aan Zee afgesplitst als een zelfstandige parochie. Tijdens de reformatie wordt de kerk genaast door de overheid en beschikbaar gesteld aan de protestanten.

Na de reformatie duurde het tot in de 19e eeuw voor rooms-katholieken weer hun eigen kerken mochten stichten. Voor die tijd kerkten zij in zogenaamde schuilkerken: dit waren gebouwen die niet als een kerk herkenbaar mochten zijn.

De huidige Johannes de Doper kerk is gewijd in 1911.
In de kerk staan naast het hoofdaltaar een altaar voor de broederschap van Onze Lieve Vrouw, een altaar gewijd aan St. Laurentius en een altaar gewijd aan de heiligen Petrus en Paulus.

Patroon van de parochiekern in Katwijk

We hebben in de laatste nummers van ons parochieblad gesproken over Johannes de evangelist en over Andreas, die beiden apostel van Jezus zijn. Nu willen we ons verdiepen in de persoon van Johannes de Doper, de zoon van Zacharias en Elisabeth. Omdat Maria en Elisabeth nichten zijn van elkaar, zijn Jezus en Johannes de Doper dus achterneven van elkaar.

Op de drempel van het Oude Verbond naar het Nieuwe Verbond

Hoeveel schilders, beeldhouwers en glazeniers zijn in de loop van de eeuwen niet geboeid geweest door deze bijzondere mens: Johannes de Doper, de voorloper, de wegbereider van Jezus? Hij profeteerde de komst van de Messias en behoort in zoverre nog tot het Oude Verbond. Maar tevens geldt, dat hij zijn achterneef heeft ontmoet en gedoopt en dat de Doper in zoverre behoort tot het Nieuwe Verbond.

Over zijn korte leven

Het Nieuwe Testament bericht ons over zijn ouders en zijn geboorte. Een half jaar daarna werd Jezus geboren. Over het ‘kind zijn’ van Johannes is verder niets bekend. We lezen wel in het Nieuwe Testament over zijn optreden na ongeveer het jaar 28 en over zijn marteldood nog tijdens het leven van Jezus.

‘Hij moet groter worden en ik kleiner’ (Johannesevangelie 3,30)

Voorbereid door zijn leven van boete en gebed trekt Johannes rond het jaar 30 eropuit en begint als een profeet te prediken over de komende Messias, over een eerlijk leven, over het doen van boete, over het zich laten dopen tot vergeving van je zonden. Bij een discussie van leerlingen uit de kring van de Doper met tijdsgenoten doet Johannes de Doper de veelzeggende uitspraak: “Hij (= Jezus) moet groter worden maar ik kleiner” (Joh. 3, 22-30). Hiermee geeft hij aan, dat Jezus Christus belangrijker moet worden en hijzelf minder op de voorgrond moet treden. De betreffende evangelie perikoop (afgebakend samenhangend fragment uit de Bijbel dat als een afgerond geheel wordt gelezen) wordt veel gelezen in de adventstijd en roept de lezer (m/v) op zich te openen voor het mysterie van de geboorte van Jezus. Er wordt bij retraites door priesters en anderen wel over gemediteerd om te groeien in een houding van ‘zelf een stapje terugtreden in pastorale contacten’ zodat die andere persoon ervaart dat het om zijn of haar relatie met Jezus Christus gaat. Die band met Hem dient te groeien en de priester of medegelovige mag daar dienstbaar aan zijn, maar dient niet zelf op de voorgrond te staan en dient dus op tijd terug te treden.

Omdat Johannes als profeet kritiek levert op het huwelijk van Herodes met Herodias – de vrouw van zijn broer – wordt de Doper gevangengezet en tenslotte onthoofd. De liturgie herdenkt de marteldood van Johannes op 29 augustus. Een half jaar (!) voor Kerstmis, dus op 24 juni, viert de RK Kerk het hoogfeest van de geboorte van Johannes. Omdat Johannes de Doper de patroon is van de parochiekern in Katwijk, viert ‘Katwijk’ ieder jaar op de zondag rond 24 juni deze gedenkdag met een feestelijke eucharistieviering waar alle koren aan meewerken en met een gezellig samenzijn met alle parochianen.

Tekst: Pastor Kees van Vliet

Gepubliceerd in het maandblad De Augustinus editie juni 2026.