H. Joannes de Doper

Over de H. Joannes de Doperkerk Katwijk

De Joannes de Doperkerk is de,  beeldbepalende, rooms-katholieke kerk in Katwijk aan den Rijn en ook een gemeentelijk monument.
De uit 1911 stammende kerk met toren is gebouwd in een vrij sobere neogotische stijl en werd ontworpen door de architect Jean van Groenendael.
De kerk is gewijd aan Johannes de Doper en staat aan de Kerkstraat in Katwijk aan den Rijn.
Het orgel op het balkon boven de ingang van de kerk is gebouwd door firma B. Pels in 1923.
Naast de kerk ligt een kerkhof waar het tot 1911 een begraafplaats van de jezuïeten van Het Heerenschool was met een kapel welke toen bij de bouw werd afgebroken.

Voor een uitgebreidere beschrijving van het interieur en het exterieur van de kerk verwijzen we naar andere pagina’s op deze website.

Katholieke lokale geschiedenis in het kort

In 1388 viel heel Katwijk onder de parochie van Valkenburg, die voor het eerst in de negende eeuw werd genoemd. Het patronaatsrecht van deze kerk, recht op de opbrengsten en het recht de pastoor te benoemen, lag in de twaalfde eeuw bij de graaf van Holland. In 1241 schonk graaf Willem II dit recht aan de Duitse Orde van Utrecht, een ridderorde. In 1295 was in Katwijk aan den Rijn een kapel van het Leprozenhuis te Leiden gevestigd. In 1388 werd Katwijk een zelfstandige parochie, waar Valkenburg nu als kapel onder viel. In 1461 werd Katwijk aan Zee afgesplitst als een zelfstandige parochie. Tijdens de Reformatie werd die kerk, de Andreaskerk, opgeëist door de overheid en beschikbaar gesteld aan de protestanten. Opmerkelijk is het feit dat de laatste pastoor van die kerk de eerste dominee werd van deze nieuwe protestantse kerk. Deze staat nu alle jaren bekend als ‘de witte kerk aan de Boulevard’.

Nieuwe tijden… nieuwe katholieke kansen!

Na de Reformatie duurde het tot in de negentiende eeuw voor de rooms-katholieken weer hun eigen kerken mochten stichten. Voor die tijd kerkten zij in zogenaamde schuilkerken: dit waren gebouwen die niet als een kerk herkenbaar mochten zijn. Dat was o.a. in Oegstgeest het geval waarheen katholieken in die tijden moesten wandelen. In de Groote Steeg in Katwijk aan den Rijn werd eindelijk in 1846 een neoclassicistische zaalkerk, een bijkerk, met 254 zit- en knielplaatsen gebouwd. November 1847 werd bij akte verklaard dat deze kerk een statie werd. Dat was de naam voor de standplaats van een pastoor. De eerste pastoor was A.H.J. de Poorter (1847 – 1851), een voormalig kapelaan uit Oegstgeest. Ter illustratie, in zijn eerste jaar waren er tweehonderd communicanten. In 1858 werd de statie officieel de parochie van de H. Joannes den Dooper. Doordat het zaalkerkje te klein werd, denk alleen maar aan de vele zomerse badgasten, kwamen er onder pastoor H.J.Ph. Thomann (1901 -1908) plannen voor een nieuwe te bouwen kerk. De huidige Johannes de Doperkerk is gewijd in mei 1911. In de kerk staat o.a. een neogotisch hoofdaltaar. En in de rechterzijbeuk staat het oude barokke hoofdaltaar afkomstig uit de voormalige rooms-katholieke kerk te Katwijk aan den Rijn die tot de voltooiing van de huidige kerk stond aan de Groote Steeg. Door een goede meerjaren onderhoudsplanning hebben het vroegere kerkbestuur en latere parochiebestuur en nu de beheercommissie van de parochiekern een gebouw in beheer waar interieur en exterieur prima verzorgd zijn.  

Van de H. Joannes naar de H. Augustinus in 2012

Per 1 januari 2012 is de katholieke gemeenschap van Katwijk onderdeel geworden van de fusieparochie van de H. Augustinus welke samen gevormd wordt door de gemeenschappen in Oegstgeest, Voorschoten en Wassenaar. Deze fusie is ontstaan door onder andere het teruggelopen kerkbezoek en het steeds moeilijker vinden van een pastoor om een heel pastoraal team mee te vormen. De huidige pastoor is pastoor Franken en pastor van Vliet is de locatiereferent van de Katwijkse parochiekern H. Joannes de Doper.

Patroonheilige van de parochiekern in Katwijk

We hebben in de laatste nummers van ons parochieblad De Augustinus gesproken over Johannes de evangelist en over Andreas, die beiden apostel van Jezus zijn. Nu willen we ons verdiepen in de persoon van Johannes de Doper, de zoon van Zacharias en Elisabeth. Omdat Maria en Elisabeth nichten zijn van elkaar, zijn Jezus en Johannes de Doper dus achterneven van elkaar.

Op de drempel van het Oude Verbond naar het Nieuwe Verbond

Hoeveel schilders, beeldhouwers en glazeniers zijn in de loop van de eeuwen niet geboeid geweest door deze bijzondere mens: Johannes de Doper, de voorloper, de wegbereider van Jezus? Hij profeteerde de komst van de Messias en behoort in zoverre nog tot het Oude Verbond. Maar tevens geldt, dat hij zijn achterneef heeft ontmoet en gedoopt en dat de Doper in zoverre behoort tot het Nieuwe Verbond.

Over zijn korte leven

Het Nieuwe Testament bericht ons over zijn ouders en zijn geboorte. Een half jaar daarna werd Jezus geboren. Over het ‘kind zijn’ van Johannes is verder niets bekend. We lezen wel in het Nieuwe Testament over zijn optreden na ongeveer het jaar 28 en over zijn marteldood nog tijdens het leven van Jezus.

‘Hij moet groter worden en ik kleiner’ (Johannesevangelie 3, 30)

Voorbereid door zijn leven van boete en gebed trekt Johannes rond het jaar 30 eropuit en begint als een profeet te prediken over de komende Messias, over een eerlijk leven, over het doen van boete, over het zich laten dopen tot vergeving van je zonden. Bij een discussie van leerlingen uit de kring van de Doper met tijdsgenoten doet Johannes de Doper de veelzeggende uitspraak: “Hij (Jezus) moet groter worden maar ik kleiner” (Joh. 3, 22-30). Hiermee geeft hij aan, dat Jezus Christus belangrijker moet worden en hijzelf minder op de voorgrond moet treden. De betreffende evangelieperikoop (afgebakend samenhangend fragment uit de Bijbel dat als een afgerond geheel wordt gelezen) wordt veel gelezen in de adventstijd en roept de lezer (m/v) op zich te openen voor het mysterie van de geboorte van Jezus. Er wordt bij retraites door priesters en anderen wel over gemediteerd om te groeien in een houding van ‘zelf een stapje terugtreden in pastorale contacten’ zodat die andere persoon ervaart dat het om zijn of haar relatie met Jezus Christus gaat. Die band met Hem dient te groeien en de priester of medegelovige mag daar dienstbaar aan zijn, maar dient niet zelf op de voorgrond te staan en dient dus op tijd terug te treden.

Omdat Johannes als profeet kritiek levert op het huwelijk van Herodes met Herodias – de vrouw van zijn broer – wordt de Doper gevangengezet en tenslotte onthoofd. De liturgie herdenkt de marteldood van Johannes op 29 augustus. Een half jaar (!) voor Kerstmis, dus op 24 juni, viert de r.-k. – kerk het hoogfeest van de geboorte van Johannes. Omdat Johannes de Doper de patroon is van de parochiekern in Katwijk, viert ‘Katwijk’ ieder jaar op de zondag rond 24 juni deze gedenkdag met een feestelijke eucharistieviering waar alle koren aan meewerken en met aansluitend een gezellig samenzijn met alle parochianen… de Sint Jansdag

(Tekst: Pastor Kees van Vliet, gepubliceerd in het maandblad De Augustinus, editie juni 2026)

Meer informatie: