H. Willibrord

De heilige Willibord(us)

Willibrord(us), een Angelsaksische missionaris in de Lage Landen. Veel (kerkelijke) instellingen en zelfs een dorpje in Noord Brabant (bekend om zijn wielrenners) zijn vernoemd naar deze missionaris. In onze parochie is hij ook geen onbekende.

Wie is toch die Angelsaksische missionaris, die de stichter/beschermheilige is van de Nederlandse R.-K. kerkprovincie? Willibrord werd omstreeks 658 geboren als zoon van bekeerde ouders in Northumbria, toentertijd een koninkrijk in het noordoosten van Engeland. Als hij zeven is, wordt hij ondergebracht in een benedictijnerklooster in Ripon. In het klooster wordt hij begeleid door St. Wilfridus, de bisschop van York. Willibrord leert er bidden, lezen en schrijven. Op zijn vijftiende legt hij de gelofte af. Op zijn 20e vertrekt hij naar Ierland, waar hij 13 jaar verblijft in de abdij van Rathmelsigi. Op 30-jarige leeftijd wordt hij tot priester gewijd.

Hij ervaart dat de pogingen van de Ierse en Engelse abten om de Friezen te bekeren geen succes hebben. De Friezen woonden van de Westerschelde tot aan het noordoosten van het huidige Nederland. Zij hielden vast aan hun oude gebruiken en geloofden in goden als Wodan, Donar en Freya, terug te vinden in de namen van de dagen. Daarin komt verandering wanneer de Frankische hofmeier Pepijn van Herstal in 689 een grote overwinning behaalt op de Friese koning Radboud en hij het gebied ten zuiden van de Rijn in handen krijgt. Het Frankische rijk was al twee eeuwen eerder tot het christendom bekeerd. In 690 steekt Willibrord met 12 metgezellen de Noordzee over om het christendom onder de Friezen te verspreiden. Overigens was er bijna geen taalbarrière omdat de Angelsaksische taal, die Willibrord spreekt, in die tijd verwant was aan het Fries.

Willibrord is cruciaal voor de kerstening van de Lage Landen, die hij zeer doordacht ‘aanpakte’. Zo zocht hij de steun en bescherming van Pepijn van Herstal, die Willibrord een ‘handig instrument’ vindt om de Friezen bij het Frankische rijk in te lijven. Willibrord vraagt ook de steun van de paus. In 695 werd hij na twee bezoeken aan paus Sergius l tot bisschop van Utrecht gewijd en benoemd tot aartsbisschop der Friezen. Utrecht was toen nog een onbeduidend plaatsje en nog geen aartsbisschop waardig.

Het bekeren van de Friezen was geen eenvoudige zaak. Er is veel verzet. Zo werd Bonifatius, een andere missionaris, in 754 bij Dokkum vermoord. Het duurt wel tot het einde van de 8e eeuw voordat alle Friezen hun Germaanse geloof loslaten en overgaan naar het christendom.

Op het huidige Domplein in Utrecht bouwt Willibrord twee kerken en een klooster met school. Door de steun van Pepijn van Herstal verwerft Willibrord van de Frankische adel landgoederen, waarop kloosters en kerken worden gebouwd. Op de door zijn beschermheer Van Herstal geschonken grond sticht Willibrord de abdij van Echternach. Daar bereidt hij zijn missies naar Frisia, Thüringen en Denemarken voor. Aan deze voorspoed komt een einde als zijn beschermheer overlijdt en er in het Frankische koninkrijk een oorlog uitbreekt. Wat Willibrord in Utrecht heeft opgebouwd, wordt vernietigd. Pas wanneer de Frankische hertog Karel Martel in 715 de Friese koning Radboud definitief verslaat, kan Willibrord zich weer in Utrecht vestigen.

Op 7 november 739 overlijdt Willibrord in Echternach. Zijn graf bevindt zich in de abdij van Echternach. Zijn moed, (missionaire) gedrevenheid en volharding zijn nog altijd een bron van inspiratie.

Tekst: Joke Meijer-van der Aa, secretaris Parochiebestuur H. Augustinus

Gepubliceerd in het maandblad Augustinus editie juni 2026